Kinh tế Mỹ 2025: Khi AI và “hiệu quả” làm chững lại thị trường việc làm

Thị trường việc làm Mỹ đang chứng kiến mức tăng chậm nhất trong hơn một thập kỷ, khi trí tuệ nhân tạo và cuộc “đại san phẳng” của các ông trùm công nghệ làm suy giảm nhu cầu nhân lực.

Dữ liệu mới nhất từ Cục Thống kê Lao động Hoa Kỳ (BLS) cho thấy trong năm 2025 chỉ có thêm 584.000 việc làm mới – con số gấp ba lần thấp hơn mức trung bình 2 triệu việc làm hằng năm trong hai năm trước. Trung bình, thị trường chỉ tạo ra khoảng 48.000 việc làm mỗi tháng sau khi đã điều chỉnh lại số liệu.

Những điều chỉnh này còn nổi bật ở tháng 10 và 11: thay vì giảm 105.000 việc làm như báo cáo ban đầu, tháng 10 thực tế mất tới 173.000 việc; tháng 11, tăng 64.000 việc đã giảm còn 56.000.

Eric Merlis, đồng trưởng bộ phận thị trường toàn cầu tại Citizens, nhận định: “Các chỉ số lao động không biến động mạnh, nhưng tốc độ tăng trưởng đã chững lại đáng kể.” Tỷ lệ thất nghiệp giảm nhẹ xuống 4,4% trong tháng 12, nhưng phần lớn là do các điều chỉnh kỹ thuật của BLS, không phản ánh sức khỏe thực sự của nền kinh tế.

“Hiệu quả” – Tôn giáo mới của giới chủ

Theo Business Insider, “hiệu quả” đã chuyển từ một tiêu chí doanh nghiệp sang một “tôn giáo” trong Silicon Valley và lan rộng ra toàn bộ khu vực tư nhân trong năm 2025. Những ông trùm như Mark Zuckerberg (Meta), Sundar Pichai (Google) và Elon Musk (Tesla/SpaceX) đang đẩy mạnh “đại san phẳng” – loại bỏ các tầng quản lý trung gian và tối giản cơ cấu tổ chức.

Hệ quả là hàng loạt vị trí quản lý trung cấp và nhân viên văn phòng bị cắt giảm. Tại các tập đoàn lớn như Dell, AT&T và Verizon, đợt sa thải diễn ra âm thầm nhưng quyết liệt, nhằm cân đối ngân sách trong bối cảnh lãi suất cao và lạm phát dai dẳng.

Không chỉ khu vực tư nhân, khu vực công cũng chịu áp lực. Bộ Hiệu quả Chính phủ (DOGE) do Elon Musk đứng đầu đã trở thành biểu tượng cho chiến dịch này. NBC News báo cáo rằng trong năm 2025, khoảng 265.000 nhân viên liên bang đã mất việc, trong đó tháng 10 ghi nhận mức giảm mạnh nhất.

Nỗi bi quan của người lao động trí thức

Việc AI thay thế công việc văn phòng đang tạo ra nghịch lý: doanh nghiệp vẫn hoạt động, nhưng cơ hội cho người tìm việc ngày càng thưa thớt. Business Insider dẫn chứng câu chuyện của Jaqueline Kline, sinh viên mới tốt nghiệp, đã nộp hàng trăm hồ sơ mà không nhận được phản hồi. Cô chia sẻ: “Tấm bằng đại học từng là một đặc quyền, giờ không còn giá trị gì. GPA của tôi không còn quan trọng nếu không có công việc.”

Chatbot và AI tạo sinh ngày càng thành thạo trong viết mã, soạn thảo văn bản và xử lý hành chính, khiến việc tuyển dụng văn phòng trở nên “đóng băng”. Charley Kim, một nhân viên nhân sự trẻ trong ngành công nghệ, mô tả thực tế tàn khốc: “Được gọi đi phỏng vấn bây giờ còn khó hơn cả việc vượt qua buổi phỏng vấn.”

Những điểm sáng le lói và rủi ro lạm phát

Mặc dù bức tranh chung u ám, một số lĩnh vực vẫn ghi nhận tăng trưởng. Bộ Lao động Mỹ cho biết việc làm trong tháng 12 tăng mạnh ở lĩnh vực dịch vụ ăn uống, y tế và hỗ trợ xã hội, trong khi bán lẻ và sản xuất tiếp tục là gánh nặng kéo lùi chỉ số chung.

Thu nhập bình quân theo giờ tăng 3,8% so với cùng kỳ năm trước, đạt 37,02 USD. Con số này được Cục Dự trữ Liên bang (Fed) theo dõi chặt chẽ vì nó có thể là tín hiệu áp lực lạm phát vẫn còn tồn tại, làm phức tạp việc quyết định lãi suất.

Một báo cáo của McKinsey (tháng 6/2025) cho thấy gần 80% doanh nghiệp đã áp dụng AI tạo sinh, nhưng đa số chưa thấy tác động đáng kể tới lợi nhuận. Ngay cả Elon Musk cũng thừa nhận dự án DOGE chỉ “thành công một chút”.

Đối với người lao động, sự chờ đợi kết quả của canh bạc này trở thành một sự xa xỉ. Abbey Owens, một người tìm việc, chia sẻ: “Ban đầu tôi tìm kiếm một công việc cụ thể, nhưng rồi tiêu chuẩn hạ xuống mức: tôi chấp nhận gần như bất cứ công việc nào.”

Năm 2026 mở ra với nhiều bất định khi bóng ma “hiệu quả” vẫn ám ảnh quyết định nhân sự từ Washington D.C. tới thung lũng Silicon.