Nội dung chính
Tiểu sử và hành trình nghệ thuật
Nguyễn Thị Quế (sinh 1952, Hà Nội) bắt đầu học mỹ thuật từ tuổi thơ, trải qua 12 năm đào tạo tại Trường Cao đẳng và Đại học Mỹ thuật Việt Nam. Sau hơn nửa thế kỷ cống hiến, bà đã dạy tại Trường Nghệ thuật Tây Bắc, Cung Thiếu nhi Hà Nội và Đại học Mở, đồng thời làm việc tại Công ty Mỹ thuật Quốc gia. Dù gặp khó khăn kinh tế và trách nhiệm gia đình, Quế vẫn duy trì đam mê sơn mài, một chất liệu bà coi như “máu thịt” của mình.
Phong cách sáng tạo và đề tài
Bà tập trung vào hai mảng chính: tĩnh vật và chân dung phụ nữ, trẻ em. Không chạy theo xu hướng thời sự hay tìm kiếm “cách tân” gượng gạo, Quế lựa chọn vẽ những vật gần gũi – hoa truyền thống, bình gốm Lý‑Trần, và những người dân miền núi. Tác phẩm thường mang tính thiền định: màu sắc được tối giản, không gian trống rỗng, nhấn mạnh sự tĩnh tại và cảm giác bình an.
Trong những bức chân dung, cảm xúc được truyền tải qua tư thế trầm lặng, ánh sáng nhẹ nhàng, tạo nên một liên kết giữa con người và môi trường tự nhiên. Những chuyến công tác miền núi đã để lại dấu ấn sâu sắc: “màu lam bảng lảng của Sa Pa”, “âm thanh khèn của người Mông” – những yếu tố âm thanh và màu sắc đặc trưng được lồng ghép vào bề mặt sơn mài.
Đánh giá của giới chuyên môn
Theo họa sĩ và nhà phê bình Nguyễn Quân, “Nguyễn Thị Quế là một hiện tượng đặc biệt trong dòng sơn mài‑tĩnh vật Việt Nam”. Bà đã kiên trì 40 năm, tạo ra số lượng tác phẩm không lớn nhưng chất lượng “xuất chúng”. Nhà nghiên cứu Vũ Huy Thông nhận rằng các bức tranh của bà duy trì “sự tiếp nối với truyền thống xử lý sơn mài của Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương (1925‑1945)”, đồng thời mang một “vẻ đẹp phi thời gian”.
Di sản và tầm ảnh hưởng
Quế đã được ghi danh trong các công trình tham khảo như “Tác giả tác phẩm hội họa điêu khắc nữ nghệ sĩ Việt Nam thế kỷ XX” (2003) và “Nữ nghệ sĩ tạo hình Việt Nam” (2023). Bà cũng tham gia triển lãm quốc tế, trong đó có “Fuzhou International Lacquer Art Biennial” (2016). Những thành tựu này không chỉ khẳng định vị trí của bà trong lịch sử nghệ thuật Việt Nam mà còn truyền cảm hứng cho thế hệ họa sĩ trẻ.
Trong không gian làm việc tại nhà vườn Long Biên, bà thường bắt đầu ngày mới bằng một ấm trà và những câu chuyện nghệ thuật, tạo ra một môi trường bình đẳng, tôn trọng lẫn nhau giữa bà và chồng – họa sĩ Lý Trực Sơn. Sự hỗ trợ lẫn nhau đã giúp cả hai phát triển phong cách riêng, đồng thời duy trì “tinh thần hội họa thuần khiết” trong từng bức tranh.
Việt Linh